Sinds 2 augustus 2026 wordt de EU AI Act echt gehandhaafd. De AI Office van de Europese Commissie en nationale toezichthouders kunnen nu onderzoeken en boetes opleggen. En de transparantieverplichtingen uit artikel 50 zijn van kracht: chatbots moeten vertellen dat ze AI zijn, deepfakes krijgen een label en AI-gegenereerde content moet metadata bevatten die aangeeft dat die met AI is gemaakt of bewerkt.

Wat is er veranderd op 2 augustus 2026?

De AI Act werd in 2024 aangenomen en trad gefaseerd in werking. Verboden praktijken, zoals social scoring en manipulatieve AI, gelden al sinds begin 2025. Regels voor aanbieders van grote AI-modellen (de modellen achter ChatGPT en Claude) volgden in augustus 2025. Hoe die fases zijn opgebouwd lees je in onze eerdere blog over de AI Act. Maar handhaving bleef tot nu toe theorie.

Dat is voorbij. De AI Office kan nu documentatie opvragen bij modelaanbieders, modellen laten evalueren, maatregelen afdwingen en in ernstige gevallen modellen van de markt halen. Nationale toezichthouders handhaven op verboden praktijken en op de nieuwe transparantieregels. Er zijn meldpunten geopend voor klachten en klokkenluiders, meldde de Europese Commissie.

Belangrijker voor de meeste bedrijven: vanaf nu gelden de transparantieverplichtingen uit artikel 50 van de AI Act. Die raken niet alleen de grote modelbouwers, maar vrijwel elke organisatie die AI inzet richting klanten of publiek.

De drie transparantieverplichtingen van artikel 50

1. Chatbots moeten expliciet aangeven dat je met AI praat.

Zet je een chatbot of voice-assistent in richting klanten? Dan moet duidelijk zijn dat mensen met AI praten en niet met een mens. De enige uitzondering: als het al overduidelijk is uit de context.

Zo ziet dat eruit in de praktijk. Een webshop heeft een klantenservice-chatbot die vragen over bestellingen en retouren afhandelt. Tot nu toe heette die “Lisa” en had hij een profielfoto van een medewerker. Dat kan niet meer. De oplossing is simpel: noem de bot wat hij is (AI-assistent), laat hem zich in het eerste bericht als AI voorstellen en zorg dat een klant die om een mens vraagt ook echt bij een mens uitkomt.

2. Deepfakes moeten een label krijgen

Beeld, video of audio die met AI is gemaakt of flink bewerkt en echt lijkt, moet zichtbaar als AI-content worden aangeduid. Voor content met journalistieke of publieke waarde geldt een uitzondering wanneer een mens de eindredactie doet en redactionele verantwoordelijkheid neemt.

3. AI-content krijgt metadata

Aanbieders van generatieve AI-systemen moeten metadata aan hun output toevoegen, zodat software kan detecteren dat content door AI is gemaakt of aangepast. Die metadata kan bestaan uit Content Credentials of een onzichtbaar digitaal watermerk dat in het beeld of geluid zelf verweven zit. Standaardbewerkingen, zoals een foto bijsnijden of kleuren corrigeren, vallen hierbuiten.

Welke boetes staan er op de AI Act?

De bedragen zijn serieus. Overtreding van de transparantieregels kan oplopen tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet. Voor verboden praktijken geldt zelfs maximaal 35 miljoen euro of 7 procent.

Er is wel overgangsruimte. Content die vóór 2 augustus 2026 is gepubliceerd hoeft niet met terugwerkende kracht gelabeld te worden. En bestaande generatieve systemen hebben tot 2 december 2026 om deze metadata toe te voegen. De zwaardere eisen voor hoog-risico systemen zijn uitgesteld naar eind 2027 en 2028.

Waarom transparantie commercieel slim is

Er is een makkelijk verhaal over de AI Act: Europa reguleert zichzelf de innovatie uit, terwijl de VS en China doorbouwen. Voor de hoog-risico eisen zit daar wat in.

Voor de transparantieregels gaat dat verhaal niet op. Wat artikel 50 vraagt is geen bureaucratie. Het is basisfatsoen. Een klant heeft er recht op te weten of hij met een mens of een machine praat. Een kiezer heeft er recht op te weten of een video echt is.

Sterker nog: transparantie werkt in je voordeel. Een chatbot die eerlijk zegt dat hij AI is, en die goed werkt, scoort beter op vertrouwen dan een bot die zich voordoet als “Lisa van de klantenservice”. Mensen hebben geen probleem met AI. Mensen hebben een probleem met misleiding.

De bedrijven die nu klagen over deze regels, zijn vaak de bedrijven die hun AI-inzet liever verborgen hielden. Wie AI goed heeft ingericht, hoeft bijna niets te veranderen.

AI Act checklist: dit doe je deze maand

Begin met een simpele inventarisatie: waar raakt AI bij jou de buitenwereld?

→ Chatbots en voice-assistenten op je website of in je klantenservice
→ AI-gegenereerde afbeeldingen en video’s in je marketing
→ Automatisch geschreven teksten, nieuwsbrieven en productbeschrijvingen
→ Video’s met AI-avatars of gekloonde stemmen

Check per kanaal of de AI-rol duidelijk is voor de gebruiker en of gegenereerde content herkenbaar en gemarkeerd is. Wil je breder kijken dan alleen artikel 50, lees dan ook onze blog over AI-governance in Nederland.

Gebruik je software van grote aanbieders, dan voegen die de benodigde metadata steeds vaker voor je toe. De Commissie publiceerde een gedragscode die al door ruim 180 organisaties is ondertekend, met een erkende route om compliance aan te tonen. Maar de plicht om je chatbot als AI te presenteren en deepfakes te labelen ligt bij jou als gebruiker, niet bij de bouwer van de software.

Behandel deze regels niet als een juridisch afvinklijstje, maar als een ontwerpprincipe. AI die transparant is over wat ze is, is AI waar je klanten op durven te vertrouwen. En vertrouwen is waar elke succesvolle AI-toepassing op draait.

Veelgestelde vragen over de AI Act

Moet ik mijn chatbot als AI kenbaar maken? Ja. Sinds 2 augustus 2026 moet elke chatbot die met klanten of publiek praat duidelijk maken dat de gebruiker met AI communiceert, tenzij dat al overduidelijk is uit de context.

Moet ik AI-gegenereerde content labelen? Deepfakes en realistische AI-content moeten zichtbaar gelabeld worden. Daarnaast moeten generatieve AI-systemen metadata aan hun output toevoegen. Voor bestaande systemen geldt die verplichting vanaf 2 december 2026.

Geldt de AI Act ook als ik alleen bestaande AI-software gebruik? Ja. Ook als gebruiker (deployer) heb je plichten: je chatbot als AI presenteren, deepfakes labelen en mensen informeren bij emotieherkenning of biometrische categorisering.

Welke boete staat er op het overtreden van de transparantieregels? Maximaal 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet, afhankelijk van welk bedrag hoger is.

Moet oude content met terugwerkende kracht gelabeld worden? Nee. Content die vóór 2 augustus 2026 is gepubliceerd valt buiten de labelplicht.

Wil je weten of jouw AI-toepassingen voldoen aan de AI Act, of hoe je transparantie slim inbouwt in je klantprocessen? Plan een gesprek met MSTR. We denken graag met je mee.